
Khi cố gắng giảm cân, bạn dễ tập trung cao độ vào một điều duy nhất: con số trên cân. Nhưng bạn đã bao giờ dừng lại để nghĩ xem điều gì thực sự đang diễn ra trong cơ thể khi con số đó giảm xuống chưa? Mỡ sẽ đi đâu khi bạn giảm cân?
Câu trả lời phức tạp và thú vị hơn bạn tưởng. Trái với suy nghĩ phổ biến, mỡ không đơn giản “biến thành” năng lượng hay nhiệt rồi biến mất. Thay vào đó, quá trình giảm mỡ bao gồm một chuỗi phức tạp các con đường chuyển hóa, qua đó mỡ được phân giải, chuyển đổi và cuối cùng đào thải khỏi cơ thể.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu về khoa học đằng sau quá trình chuyển hóa chất béo và giảm cân. Chúng ta sẽ khám phá mỡ cơ thể là gì, được tích trữ ra sao và quan trọng nhất là các quá trình sinh lý giúp mỡ rời khỏi cơ thể khi bạn thâm hụt calo. Chúc bạn có hành trình giảm cân thuận lợi!
Mỡ cơ thể là gì?

Cơ thể chủ yếu tích trữ mỡ để tạo năng lượng, đồng thời mỡ còn có tác dụng nâng đỡ và cách nhiệt.
Tỷ lệ mỡ cơ thể là tổng khối lượng mỡ chia cho tổng khối lượng cơ thể, được biểu thị bằng phần trăm. Tỷ lệ này bao gồm mỡ thiết yếu, cần thiết để duy trì sự sống và chức năng sinh sản, cùng mỡ dự trữ tích tụ trong mô mỡ. Dưới đây là những điểm chính về mỡ cơ thể:
Mỡ cơ thể gồm những loại nào?
Có hai loại mỡ cơ thể chính:
- Mỡ thiết yếu: Loại mỡ này cần thiết để duy trì sự sống và chức năng sinh sản. Mỡ có trong tủy xương, các cơ quan và hệ thần kinh trung ương. Tỷ lệ mỡ thiết yếu ở nữ giới (10-13%) cao hơn nam giới (2-5%) do chức năng nội tiết tố.
- Mỡ dự trữ: Đây là lượng mỡ tích tụ trong mô mỡ, gồm mỡ dưới da và mỡ nội tạng (bao quanh các cơ quan). Một lượng mỡ dự trữ nhất định là bình thường, nhưng quá nhiều có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Vì sao mỡ cơ thể quan trọng?
Tỷ lệ mỡ cơ thể là chỉ số quan trọng về sức khỏe và thể lực tổng thể, có ý nghĩa hơn chỉ số cân nặng. Đây là chỉ số đo cơ thể duy nhất trực tiếp tính thành phần cơ thể tương đối của một người mà không phụ thuộc vào chiều cao hay cân nặng.
Tỷ lệ mỡ cơ thể khỏe mạnh thường nằm trong khoảng 8-19% ở nam và 21-33% ở nữ. Quá ít mỡ cơ thể có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, nhưng mỡ thừa, đặc biệt là mỡ nội tạng, có liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh mạn tính cao hơn, chẳng hạn như tiểu đường, bệnh tim và một số loại ung thư.
Cách cơ thể tích trữ và sử dụng mỡ
Tích trữ mỡ
Mỡ chủ yếu được dự trữ trong các tế bào mỡ (adipocyte) dưới dạng triglyceride.
Chất béo trong chế độ ăn được nhũ hóa ở ruột và phân giải thành axit béo cùng monoglyceride, sau đó được các tế bào ruột hấp thụ.
Bên trong tế bào ruột, axit béo và monoglyceride được tái kết hợp thành triglyceride, bao bọc bởi protein để tạo thành chylomicron, rồi được đưa vào hệ bạch huyết và cuối cùng đi vào máu.
Các enzyme gọi là lipase lipoprotein, có trong mạch máu ở mô mỡ, cơ và tim, phân giải chylomicron thành axit béo.
Sau đó, axit béo được tế bào mỡ, tế bào cơ và tế bào gan hấp thụ. Khi có insulin, chúng được tái kết hợp thành triglyceride và tích trữ dưới dạng giọt mỡ, đặc biệt là trong tế bào mỡ.
Sử dụng mỡ
Khi cơ thể cần năng lượng, đặc biệt là trong lúc nhịn ăn hoặc tập luyện kéo dài, cơ thể phân giải triglyceride dự trữ qua một quá trình gọi là phân giải mỡ:
Các hormone như glucagon, epinephrine và hormone tăng trưởng kích thích enzyme lipase trong tế bào mỡ phân giải triglyceride thành glycerol và axit béo.
Các chất này được giải phóng vào máu. Glycerol được đưa đến gan để chuyển hóa thành glucose. Axit béo liên kết với protein albumin để được vận chuyển đến các mô như cơ, nơi chúng được sử dụng làm năng lượng.
Trong tế bào cơ, axit béo trải qua quá trình beta-oxy hóa ở ty thể để tạo acetyl-CoA. Chất này đi vào chu trình axit citric, tạo ATP làm năng lượng. Quá trình này diễn ra khi tập thể dục nhịp điệu với cường độ vừa phải.
Trong gan, một phần acetyl-CoA được dùng để tạo thể ketone, có thể được não sử dụng làm năng lượng khi nhịn ăn kéo dài hoặc đói, lúc lượng glucose thấp.
Mỡ là nguồn năng lượng cô đặc cao, cung cấp 9 calo mỗi gram, so với 4 calo mỗi gram từ carbohydrate hoặc protein.
Khi tập thể dục cường độ vừa phải trong thời gian dài, mỡ trở thành nguồn nhiên liệu chủ yếu khi lượng glycogen dự trữ cạn dần.
Mỡ rời khỏi cơ thể như thế nào
Trong quá trình beta-oxy hóa, các nguyên tử carbon trong axit béo kết hợp với oxy để tạo thành carbon dioxide (CO2) và nước (H2O). Vì vậy, sản phẩm phụ của quá trình chuyển hóa mỡ là CO2 và H2O. 84% lượng mỡ được thở ra dưới dạng CO2 qua phổi. 16% được đào thải dưới dạng H2O qua nước tiểu, mồ hôi, nước mắt và các dịch cơ thể khác.
Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình giảm mỡ

Khi tìm hiểu về giảm mỡ, điều quan trọng là không chỉ nhìn vào mô hình cơ bản “calo nạp vào so với calo tiêu hao”, mà còn cân nhắc nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cách cơ thể tích trữ và đốt mỡ.
Hormone
Các yếu tố nội tiết đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa cân nặng và lượng mỡ cơ thể. Mất cân bằng hormone có thể cản trở nỗ lực giảm cân, ngay cả khi bạn ăn uống và tập luyện đúng cách.
Các hormone quan trọng gồm:
- Insulin: Hormone tích trữ mỡ của cơ thể. Kháng insulin có thể dẫn đến tăng cân.
- Cortisol: Hormone căng thẳng. Cortisol dư thừa có liên quan đến tình trạng tăng cảm giác thèm ăn và tích mỡ bụng.
- Leptin: Điều hòa cảm giác thèm ăn và no. Kháng leptin có liên quan đến ăn quá mức và tăng cân.
- Hormone tuyến giáp: Điều hòa quá trình trao đổi chất. Tuyến giáp hoạt động kém có thể khiến việc giảm cân trở nên khó khăn.
- Hormone sinh dục như estrogen và testosterone cũng ảnh hưởng đến sự phân bố mỡ và quá trình chuyển hóa.
Loại hình và cường độ tập luyện
Loại hình và cường độ tập luyện có ảnh hưởng lớn đến quá trình giảm mỡ. Tập luyện ngắt quãng cường độ cao (HIIT) có thể giúp giảm mỡ hiệu quả hơn so với tập cardio ổn định.
Các chuyên gia khuyến nghị mỗi tuần tập cardio cường độ vừa phải trong 150-300 phút hoặc cardio cường độ mạnh trong 75-150 phút, cùng với 2 buổi tập sức mạnh
Di truyền và khác biệt giới tính
Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng đối với khả năng giảm mỡ của cơ thể bạn.
Yếu tố di truyền chiếm 25-80% khuynh hướng thừa cân của một người; một số người có nguy cơ tăng cân do di truyền cao hơn những người khác. Hơn 400 gene có liên quan đến nguyên nhân gây béo phì.
Di truyền quyết định hiệu suất của ty thể, những “nhà máy năng lượng” của tế bào, nơi mỡ được oxy hóa để tạo năng lượng.
Giới tính cũng ảnh hưởng đến quá trình giảm mỡ, vì nam và nữ thường tích trữ mỡ khác nhau do sự khác biệt về hormone.
Nhìn chung, phụ nữ có thể thấy khó giảm mỡ ở một số vùng như hông và đùi.
Tuổi tác và lối sống
Khi tuổi tác tăng lên, những thay đổi trong quá trình trao đổi chất thường dẫn đến giảm khối lượng cơ và có thể khiến tốc độ giảm mỡ chậm hơn.
Lựa chọn lối sống cũng rất quan trọng. Chẳng hạn:
- Chế độ ăn: Chế độ ăn cân bằng do chuyên gia dinh dưỡng có chứng chỉ hành nghề khuyến nghị là yếu tố then chốt.
- Hoạt động thể chất: Kết hợp tập aerobic và tập sức mạnh có thể giúp ngăn ngừa mất cơ.
- Giấc ngủ: Chất lượng giấc ngủ kém có thể góp phần gây tăng cân trở lại, vì có thể ảnh hưởng đến các hormone liên quan đến cảm giác đói.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nhìn thấy mỡ trong nước tiểu không, và mỡ trông như thế nào?
Không, bạn không thể nhìn thấy mỡ trong nước tiểu. Mỡ được chuyển hóa thành carbon dioxide và nước; cả hai sản phẩm phụ này đều không thể nhìn thấy trong nước tiểu.
Khi giảm cân, mỡ có được đào thải qua phân không?
Một phần chất béo trong chế độ ăn có thể được đào thải qua phân, nhưng mỡ được chuyển hóa trong quá trình giảm cân chủ yếu được thở ra dưới dạng CO2.
Sau khi tập thể dục, mỡ được chuyển hóa và đào thải khỏi cơ thể như thế nào?
Sau khi tập thể dục, các tế bào mỡ giải phóng axit béo, rồi chúng được chuyển hóa thành năng lượng. Các sản phẩm phụ, chủ yếu là carbon dioxide và nước, sau đó được đào thải qua hơi thở, mồ hôi và nước tiểu.
Dấu hiệu nào cho thấy cơ thể bạn đang đốt mỡ hiệu quả?
Một dấu hiệu cho thấy cơ thể đang đốt mỡ là cân nặng giảm đều theo thời gian.
Bạn cũng có thể nhận thấy quần áo rộng hơn và thành phần cơ thể thay đổi. Những thay đổi này có thể được xác nhận bằng các dụng cụ như cân đo tỷ lệ mỡ cơ thể hoặc thước dây.
Phần nào khó giảm nhất khi giảm cân?
Mỡ bụng, mỡ vùng bụng, vùng lưng dưới, đùi và cánh tay.






